Naderwanie ścięgna Achillesa (łac. tendinopathia / partialis ruptura tendinis Achillis) to częściowe uszkodzenie włókien kolagenowych największego ścięgna w ludzkim ciele. W odróżnieniu od całkowitego zerwania ścięgno zachowuje ciągłość, ale jego struktura jest osłabiona i wymaga regeneracji.
Ścięgno Achillesa łączy mięśnie łydki (brzuchaty i płaszczkowaty) z kością piętową. Przenosi ogromne siły: podczas biegu nawet 6–8-krotność masy ciała. To dlatego jego uszkodzenie tak boleśnie ogranicza codzienne funkcjonowanie.
Tak, ale rodzaj i intensywność ćwiczeń muszą być dostosowane do fazy leczenia i stopnia uszkodzenia.
Nowoczesna fizjoterapia oparta na dowodach naukowych (ang. evidence-based medicine) jednoznacznie potwierdza, że kontrolowane obciążanie ścięgna stanowi podstawę skutecznej rehabilitacji. Całkowity bezruch prowadzi do degeneracji kolagenu, zaniku mięśni i obniżenia propriocepcji, czyli zdolności ciała do wyczuwania własnego położenia w przestrzeni (źródło).
Ścięgno Achillesa zbudowane jest głównie z kolagenu typu I, czyli białka o wyjątkowej wytrzymałości mechanicznej. Po urazie organizm uruchamia trójfazowy proces naprawczy:
Zasada Wolffa dla ścięgien: Tkanki łączne adaptują się do sił, które na nie działają. Pozbawienie ścięgna tych sił sprawi, że stanie się słabsze, nie mocniejsze.
Mechaniczne bodźce (czyli kontrolowane obciążenie) są sygnałem dla fibroblastów, aby produkowały kolagen o prawidłowej orientacji. Bez obciążenia powstają blizny o chaotycznej strukturze, słabsze i bardziej podatne na ponowny uraz.
To jedno z najważniejszych pytań w rehabilitacji Achillesa. Oba protokoły mają solidne podstawy naukowe, ale różnią się podejściem do bólu i obciążenia.
Żaden z tych protokołów nie powinien być stosowany samodzielnie bez konsultacji z fizjoterapeutą. Oba jednak potwierdzają tę samą zasadę: ścięgno musi być obciążane, inaczej nie wyzdrowieje.
Twój terapeuta wybierze odpowiedni protokół na podstawie lokalizacji uszkodzenia (środkowe czy przy przyczepie), fazy leczenia oraz Twojej tolerancji na ból.
| Kryterium | Protokół Alfredson (1998) | Protokół Silbernagel (2007) |
| Główne ćwiczenie | Ekscentryczne opuszczanie pięty | Kombinacja koncentrycznych i ekscentrycznych |
| Stosunek do bólu | Ćwiczenie pomimo bólu (do 5/10 w skali VAS) | Ból akceptowalny do 5/10, monitorowany po sesji |
| Progresja | Stała intensywność przez 12 tygodni | Stopniowe zwiększanie obciążenia |
| Częstotliwość | 2x dziennie, 7 dni w tygodniu | 3–4x w tygodniu |
| Dla kogo | Głównie tendinopatia środkowa | Tendinopatia środkowa i przyczepowa |
| Wyniki kliniczne | 70–90% powrotu do aktywności | Porównywalne, lepsza tolerancja |
| Wada | Wysoki dyskomfort, ryzyko zniechęcenia | Wymaga większego nadzoru |
To pytanie zadaje sobie każdy pacjent z naderwaniem Achillesa. I słusznie, bo granica między bodźcem rehabilitacyjnym a ponownym urazem jest realna.
Ból w trakcie ćwiczenia o intensywności do 5/10 w skali numerycznej (NRS), który ustępuje w ciągu 24 godzin po sesji.
Ból powyżej 5/10, ostry, nasilający się podczas ćwiczenia lub utrzymujący się ponad 24 godziny.
Zasada: Jeśli po ćwiczeniu ból w skali 0–10 jest wyższy rano następnego dnia niż przed sesją, to znaczy, że zrobiłeś za dużo. Zmniejsz obciążenie o 50% i obserwuj reakcję.
Zastrzeżenie: Poniższe ćwiczenia opisane są na poziomie koncepcji ogólnej. Zakresy powtórzeń i serii mają charakter orientacyjny. Nie zastępują indywidualnej oceny ani zaleceń fizjoterapeuty. Każdy przypadek naderwania Achillesa jest inny. Lokalizacja uszkodzenia, jego rozległość, ogólny stan zdrowia oraz tolerancja na ból wymagają spersonalizowanego podejścia.
Izometria oznacza napięcie mięśnia bez zmiany jego długości: ścięgno jest obciążone, ale staw skokowy nie wykonuje ruchu. To najbardziej łagodny sposób na inicjowanie obciążenia.
Badania (Rio i in., 2015) przeprowadzone na tendinopatii rzepki pokazują, że skurcze izometryczne zmniejszają ból już podczas pierwszej sesji, a efekt ten jest szeroko ekstrapolowany na inne tendinopatie, w tym tendinopatie Achillesa (źródło).
Idea ćwiczenia: Wspięcie na palce z utrzymaniem pozycji, napięcie łydki i ścięgna bez dynamicznego ruchu.
Na co zwrócić uwagę: Napięcie powinno być odczuwalne, ale ból nie powinien przekraczać 3/10. Nie przytrzymuj oddechu.
Definicja ćwiczeń ekscentrycznych: mięsień wydłuża się pod obciążeniem, np. podczas powolnego opuszczania pięty poniżej krawędzi schodka. To faza hamowania ruchu, która generuje największy bodziec do remodelingu kolagenu.
Idea ćwiczenia: Stanie na krawędzi stopnia/schodka na palcach, a następnie powolne (przez 3–4 sekundy) opuszczanie pięty poniżej poziomu stopnia. Unoszenie odbywa się na obu stopach lub z pomocą rąk.
Warianty:
W tym etapie, przy dobrej odpowiedzi ścięgna na obciążenie, terapeuta może wprowadzić:
✅ Przed sesją:
✅ W trakcie sesji:
✅ Po sesji:
| Zakaz | Dlaczego |
| Bieganie przez ból | Przeciążenie uszkodzonych włókien zwiększa ryzyko całkowitego zerwania |
| Rozciąganie Achillesa na siłę | Nadmierne napięcie na osłabione włókna kolagenowe |
| Chodzenie boso na twardych powierzchniach przez długi czas | Brak amortyzacji = niekontrowane mikrourazy |
| Masaż poprzeczny bez wskazań | Może nasilić stan zapalny w fazie proliferacyjnej |
| NSAID (ibuprofen, naproksen) przez wiele tygodni | Hamują syntezę kolagenu, krótkotrwale OK, długotrwale szkodliwe |
| Całkowity odpoczynek przez >2 tygodnie | Atrofia mięśni, degeneracja kolagenu, gorszy wynik funkcjonalny |
Podczas gdy ścięgno regeneruje się, możesz utrzymać kondycję i sprawność bez ryzyka:
Sygnały alarmowe:
Powyższe objawy mogą wskazywać na całkowite zerwanie ścięgna (wtedy konieczna jest rekonstrukcja ścięgna Achillesa) lub na inną patologię wymagającą natychmiastowej diagnostyki.
Naderwanie Achillesa to poważny uraz, ale nie wyrok. Właściwie prowadzona rehabilitacja, oparta na protokołach o potwierdzonej skuteczności klinicznej, umożliwia powrót do pełnej aktywności u zdecydowanej większości pacjentów.
| Zasada | Opis |
| Obciążaj, nie odpoczywaj | Kontrolowane ćwiczenia izometryczne i ekscentryczne są podstawą regeneracji |
| Ból do 5/10 jest akceptowalny | Ból powyżej tego progu lub utrzymujący się >24h = sygnał do redukcji obciążenia |
| Postępuj etapami | Izometria → ekscentryzm → funkcja → powrót do sportu |
| Słuchaj swojego ciała | Zasada 24-godzinna: ból następnego ranka > ból przed sesją = za dużo |
| Nie rezygnuj z całej aktywności | Pływanie, rower, trening górnych partii ciała: utrzymuj formę |
| Pracuj z fizjoterapeutą | Protokoły Alfredson i Silbernagel dają najlepsze wyniki pod nadzorem specjalisty |
Tak, umiarkowany chód w dobrym obuwiu jest zwykle bezpieczny i pożądany. Unikaj długich dystansów w twardym terenie i chodzenia boso na twardych podłogach.
Przy konsekwentnej rehabilitacji: 8–16 tygodni do powrotu do lekkich aktywności, 4–6 miesięcy do powrotu do sportu. Czas zależy od rozległości urazu, wieku oraz przestrzegania protokołu.
Niekoniecznie. Ból do 5/10, który ustępuje w ciągu 24 godzin, jest akceptowalny i może wskazywać na prawidłowy bodziec rehabilitacyjny. Ból >5/10 lub utrzymujący się dłużej wymaga konsultacji.
W 2–4 tygodniu często zalecane jest obuwie z podwyższoną piętą (wkładki 5–10 mm) lub but z minimalnym obcasem. Sztywne ortezy mogą być wskazane w pierwszych tygodniach, decyzja należy do ortopedy lub fizjoterapeuty.
Kiedy spełnisz następujące kryteria: (1) brak bólu podczas chodzenia, (2) pełne wspięcie na palcach chorej nogi bez bólu, (3) brak porannej sztywności, (4) fizjoterapeuta wyraźnie zatwierdza powrót do biegu. Najwcześniej zwykle w 10–14 tygodniu od urazu.
Krótkotrwałe stosowanie (do 5–7 dni) może zmniejszyć ból i obrzęk. Długotrwałe stosowanie NSAID hamuje syntezę kolagenu i może spowolnić proces gojenia. Zawsze konsultuj z lekarzem.
Masaż tkanek miękkich wokół ścięgna może poprawić ukrwienie. Bezpośredni masaż poprzeczny ścięgna jest jednak kontrowersyjny: niektórzy fizjoterapeuci stosują go w późniejszych fazach leczenia, inni go unikają. Nie wykonuj samodzielnie bez wskazań.
lek. Karol Dopierała
Specjalista Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu, wrocławianin, absolwent Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.
Doświadczenie zdobywał pracując w dolnośląskich szpitalach – Wojewódzkim Centrum Szpitalnym Kotliny Jeleniogórskiej, Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu, Dolnośląskim Szpitalu Specjalistycznym im. T. Marciniaka we Wrocławiu oraz Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Legnicy. Od kilku lat przyjmuje również pacjentów ambulatoryjnie w ramach Poradni Ortopedycznych.
Wszelkie informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny, nie stanowią porady medycznej. W przypadku dolegliwości bólowych skonsultuj się z lekarzem ortopedą lub fizjoterapeutą.
Ostatnia aktualizacja: 06.07.2026
